 MUZEUM KULTURY ŁEMKOWSKIEJREZERWAT - PRZEŁOM JASIOŁKIREZERWAT - ŹRÓDLISKA JASIOŁKIREZERWAT - TYSIĄCLECIAREZERWAT - CISY W NOWEJ WSI
|
|
|
JAŚLISKANOWA WIEŚTRZCIANA TYLAWAZAWADKA RYMANOWSKAZYNDRANOWA |
Beskid Dukielski stanowi najniższą część Beskidu Niskiego. Znany jest z urozmaiconego krajobrazu. Leży tu największe obniżenie karpackie - Przełęcz Dukielska. Nad dolinami rzek unoszą się pasma górskie porośnięte niewielkimi już pozostałościami nieprzebytej niegdyś Puszczy Karpackiej. Region ten ma różnorodną szatę roślinną; przeważają drzewostany mieszane: jodłowo - bukowe z domieszką jaworów, jesionów, wiązów, brzóz i sosen. Głównym ciekiem wodnym jest Jasiołka (66 km) tocząca swe wody do Wisłoki.
Ślady osadnictwa w dolinie Jasiołki datuje się już na epokę neolitu (2500 - 1700 lat p.n.e.) oraz okres kultury łużyckiej (900 - 500 lat p.n.e.). Następne ożywienie osadnictwa na tych terenach nastąpiło w końcu VIII w., kiedy ziemie te należały do państwa Wiślan, a w X wieku zostały włączone w granicę świeżo powstałego Państwa Polskiego. Osadę Dukla, własność rycerskiego rodu Bogoriów, wymienia się w dokumentach z 1358 roku, a dokumenty z 1380 roku mówią już o mieście Dukla zakładanym przez Jakusza - synowca kanclerza Suchego Wilka. Lokacja Dukli została zakończona w 1402 roku nadaniem wójtostwa.
Z przystanku PKS Barwinek -wieś, u stóp Przełęczy Dukielskiej, wracamy szosą do skrzyżowania z drogą lokalną do Zyndranowej. Przechodzimy przez mostek i po około 30 minutach osiągamy wieś.
MUZEUM KULTURY ŁEMKOWSKIEJ - Skansen
Zabytkowe zabudowania drewniane z 1860 roku - krzyże przydrożne, spichlerz.
Więcej informacji znajdziesz; http://www.carpatho-rusyn.org/lemkos/zyn.htm
Następnie drogą za cerkwią mijamy kilka gospodarstw, przechodzimy przez kładkę na Pannie i w lewo obok starego cmentarza udajemy się w kierunku wschodnim. Szlak zielony prowadzi nas leśnymi ścieżkami na wschód i północny wschód, następnie na północ ku szczytowi Ostra.
Ostra (687 m. npm)
Szczyt o charakterystycznym kształcie piramidy, prawie całkowicie porośnięty lasem. Z polanki szczytowej przez leśną przesiekę widok w kierunku Posady Jaśliskiej.
Na zboczach i u podnóża Ostrej znajduje się rezerwat Przełom Jasiołki.
REZERWAT PRZEŁOM JASIOŁKI
Rezerwat obejmuje klasyczny dla Beskidu Niskiego przełomowy odcinek rzeki Jasiołki o szczególnie malowniczym krajobrazie. Rzeka tworzy tu wąską, głęboko wciętą dolinę pomiędzy dwoma wzniesieniami: Ostrą (687 m.npm) i Piotrusiem (727 m.npm). W zachodniej części rezerwatu dno doliny jest bardzo wąskie (około 20 m), zbocza są strome, miejscami skaliste. Wzdłuż prawego koryta Jasiołki występują ścianki skalne, obrywy i podcięcia, osiągające do 30 m wysokości. W kierunku wschodnim dolina rozszerza się i w okolicy gajówki Spalone osiąga już 700 m szerokości. Meandrująca w tym rejonie Jasiołka podcina lewe zbocze doliny tworząc tu stale osypujące się urwisko o wysokości 25 m.
Klimat rezerwatu odznacza się przewagą cech klimatu górskiego. Wśród flory rezerwatu wysokogórski element subalpejski reprezentują jedynie dwa gatunki: chaber miękkowłosy, rosnący przy granicy rezerwatu i prawdopodobnie zasiedlony tu sztucznie oraz ciemiężyca zielona popularna w olszynkach nad Jasiołką. Najliczniej reprezentowane są rośliny reglowe takie jak: jodła, jawor, a w runie żywiec gruczołowaty, żywokost sercowaty, szałwia lepka i starzec gajowy, które występują głównie w rozległych buczynach. Na siedliskach wilgotnych, w olszynach licznie występuje szałwia lepka i lipiężnik biały. Oprócz tego występują rośliny typowo leśne (sałatnica leśna, narecznica); rośliny charakterystyczne dla siedlisk podmokłych oraz rzecznych (tojad wiechowaty, kaczyniec górski, świerząbek orzęsiony, kozłek całolistny); jak również rośliny terenów skalistych (kozłek trójlistny, zanokcica zielona, rozchodnik). Kompleks leśny rezerwatu przecięty jest uczęszczaną szosą, która prowadzi dnem doliny Jasiołki. Duże natężenie ruchu samochodowego nie sprzyja utrzymywaniu się w rezerwacie najbardziej płochliwych gatunków dużych zwierząt drapieżnych jak: ryś, żbik, borsuk, wilk, czy niedźwiedź, które pojawiają się na terenie rezerwatu głównie okresowo. Wody Jasiołki zamieszkuje tutaj wydra, a stałymi mieszkańcami kompleksów leśnych są lis i kuna leśna. Zwierzęta parzystokopytne reprezentują: jeleń, sarna i dzik, które są tu dość liczne. Awifauna rezerwatu ma przeważnie charakter leśny i odznacza się dużym udziałem ptaków drapieżnych i drobnych ptaków śpiewających. Do licznych i lęgowych ptaków drapieżnych należą: kruk, myszołów i puszczyki. Interesującym gatunkiem jest często żerujący nad Jasiołką bocian czarny. Bogate w dziuple starodrzewie bukowe zasiedlają ptaki śpiewające takie jak: trznadel, zięba, kowalik, kwiczoł czy sikory. Element górski w awifaunie rezerwatu reprezentują dwa gatunki ptaków związanych ze środowiskami bystro płynących potoków: pluszcz i pliszka górska.
Ze szczytu za zielonymi znakami schodzimy na pole namiotowe Tylawa - Stasiana. Po odpoczynku i posileniu się ruszamy szosą w kierunku Jaślisk, by po chwili skręcić w lewo w leśną drogę, która przechodząc w partiach szczytowych w stromą ścieżkę, zawiedzie nas do szczytu Piotruś.
PIOTRUŚ (727m.npm) - Pitrosa - Płazyna
Wyniosły i wyspowo wyrastający szczyt ponad doliną Jasiołki, porośnięty lasami, o stromo opadających zboczach. Ze szczytu odsłania się panorama na pasmo graniczne.
Ze szczytu leśną ścieżką schodzimy w kierunku północnym, przekraczamy dwa potoki, skręcamy w lewo obok zabudowań dawnego PGR i wkraczamy do dawnego przysiółka Zawadki Rymanowskiej - Abramów. Obecnie pozostałością osady jest ładna, dwukondygnacyjna, murowana kapliczka stojąca pośrodku osiedla.
Wieś, leżąca bezpośrednio pod Przełęczą Dukielską, z końca XVI wieku. Z racji swego położenia była świadkiem wielu przemarszów wojsk. Na początku XX wieku, gdy właścicielami wsi byli wiedeńczycy bracia Thonet, działał we wsi tartak parowy i fabryka mebli giętych bukowych. Był tu również zwierzyniec. Obecnie przejście graniczne do Słowacji.
JAŚLISKA
Obecnie wieś nad Jasiołką i Bełczą, leżąca na wzgórzu o wysokości ok. 460 m n.p.m. Jako miasto założone zostały 28 stycznia 1366 r. na podstawie przywileju Kazimierza Wielkiego. Początkowo nazywały się Wysokim Miastem. W okolicy Jaślisk polował na grubego zwierza Władysław Jagiełło. Słynęły z handlu winem. Wiódł tędy biegnący z Rymanowa w kierunku Przełęczy Beskid szlak kupiecki na Węgry. W mieście była komora celna i duże składy wina. O zamożności jaśliskich mieszczan świadczy fakt wybudowania w mieście sieci wodociągowej z drążonych pni drzew. Miasto było opasane kamiennymi murami, których resztki zachowały się do dzisiaj.
Do upadku znaczenia Jaślisk walnie przyczyniło się wybudowanie kolei żelaznej na Podkarpaciu. W 1934 r. Jaśliska utraciły prawa miejskie. Jaśliski Park Krajobrazowy na stronach wojewody krośnieńskiego
http://www.gapp.pl/bieszczady/przyroda/P%20Krajob/p_kr_jas.htm
NOWA WIEŚ
Wieś wzmiankowana w dokumentach z 1419 roku. Niegdyś przysiółek Cergowej. Wieś u zbiegu Jasiołki i Chyrowatego potoku. Leży przy odwiecznym Trakcie Węgierskim. W pobliżu wsi eksploatowany kamieniołom piaskowców cergowskich w Lipowicy. W rejonie Nowej Wsi na zboczu góry Cergowej na wysokości 430 - 470 m.npm. znajduje się rezerwat Cisy w Nowej Wsi (pow. 2,18ha). Jest on pozostałością masowo niegdyś występujących zespołów cisa pospolitego w Beskidzie Niskim.
TRZCIANA
Początki osady sięgają pierwszych lat XVI wieku. Wieś ta zamieszkiwana przez Łemków należała od połowy XVI wieku do Męcińskich (przez krótki okres należała do Mniszchów)-stan ten przetrwał do II wojny światowej. We wsi znajduje się dawna greko-katolicka cerkiew filialna, zbudowana pod koniec XVII wieku. We wnętrzu znajduje się neobarokowy ikonostas z II połowy XIX wieku. Na dzwonnicy dwa dzwony z 1504 i 1579 roku.
Podczas II wojny światowej, w 1943 roku oddział A.K. pod dowództwem "Orskiego" dokonał w pobliżu Trzciany napadu na niemiecką kolumnę, rekwirując amunicję i broń.
Po wojnie ludność łemkowska z tych terenów została wysiedlona na ziemie zachodnie.
TYLAWA
Wieś gminna nad potokiem Panna. Węzeł dróg Rzeszów - Barwinek i Tylawa - Komańcza. Wieś wzmiankowana była w dokumencie z 1486 roku. Istniała zapewne nieco wcześniej założona na prawie wołoskim. Od 1591 roku Tylawa należała do Męcińskich, a od XIX wieku do wiedeńczyków braci Thonet. Rozbudowli oni miejscowy tartak (wyrób desek i zapałek). Tradycyjnym zajęciem mieszkańców Tylawy był wyrób gontu. W czasie I wojny światowej o wieś toczyły się zażarte walki pomiędzy Austriakami a nacierającymi Rosjanami. W roku 1926 we wsi doszło do zatargu pomiędzy parafianami a parochem greko-katolickim. Mało delikatne potraktowanie kwestii sporu przez zwierzchników kościoła greko-katolickiego spowodowało masowe przejście Tylawian na prawosławie. Wydarzenie to miało miejsce w 1927 roku i nosi nazwę "schizmy tylawskiej". Rozszerzyła się ona niebawem na szereg okolicznych wsi, a do roku 1939 na Łemkowszczyźnie pobudowano kilkanaście świątyń prawosławnych. W lipcu 1944 roku na górze Dziurcz (585 m.npm) rozegrała się bitwa pomiędzy sowiecko-łemkowskim oddziałem partyzanckim a Niemcami. Niemcy w odwecie rozstrzelali na stokach Dziurcza 20 komunistów z więzienia w Jaśle. W latach 1945-47 Łemków wysiedlono na Ukrainę i Ziemie Odzyskane. Część z nich powróciła w latach 1956-58. We wsi znajduje się murowana cerkiew greko-katolicka pod wezwaniem Narodzenia Bogurodzicy (od 1945 roku przemianowana na rzymsko-katolicki kościół pod wyzwaniem Wniebowzięcia Matki Bożej). Świątynia pochodzi z 1787 roku, a wieżę dobudowano w 1879 roku. We wnętrzu ławki z XVII wieku i ikonostas z początku XX wieku.
ZAWADKA RYMANOWSKA
Wieś lokowana na prawie wołoskim, położona nad Potokiem Terściańskim. Jej pierwotna nazwa to Trzcianka. Wieś znajdowała się na terenie posiadłosci biskupów przemyskich. Znajduje się tutaj cerkiew wybudowana w 1855 roku (obecnie kościół rzymsko-katolicki). Cerkiew jest drewniana o konstrukcji zrębowej. Wyróżnia się bogatą dekoracją snycerską. Na uwagę zasługują ikony oraz ambona pochodząca z kościoła w Lubatowej (z 1700 roku). W Zawadce znajdują się trzy cmentarze. We wsi zachowało się kilka bardzo ładnych krzyży przydrożnych, jeden przy drodze do Abramowa.
ZYNDRANOWA
Wieś założona przez Zyndrama z Maszkowic, który osadził tu jeńców po bitwie pod Grunwaldem. Ze względu na swe położenie w pobliżu przełęczy, w czasie obu wojen światowych, wieś była poważnie zniszczona. We wsi współczesna cerkiew oraz Muzeum Kultury Łemkowskiej (Skansen).
REZERWAT TYSIĄCLECIA
Niewielkie fragmenty Puszczy Karpackiej w stanie naturalnym, której głównymi składnikami były buk, jodła i jawor chronione są na południowych stokach Cergowej. Rezerwat ten został utworzony 15 I 1963 roku z inicjatywy Komisji Obchodu Tysiąclecia Państwa Polskiego. Do osobliwości przyrodniczych należą tu występujące gdzieniegdzie bloki i wychodnie skalne. Najniższe partie zboczy zajmują lasy grądowe, w których dominuje grab. Z rzadkich gatunków krzewów wymienić należy ciepłolubną (zaliczaną do roślinności śródziemnomorskiej) kłokoczkę południową, która ma liczne stanowisko u podnóża góry oraz cisa pospolitego występującego od strony Jasionki. Z innych roślin chronionych wymienić należy arnikę górską, lilię złotogłów, smotrawę okazałą, tojad wiechowaty i języcznik zwyczajny (rzadka paproć). Równie bogata jest fauna rezerwatu. Oprócz licznie występujących tu jeleni karpackich, saren i dzików spotkać można wilki, żbiki, a nawet rysia. Niekiedy, ze swych bieszczadzkich ostoi, odwiedza te tereny niedźwiedź brunatny.
REZERWAT CISY W NOWEJ WSI
Cis pospolity jest gatunkiem rodzimym. Występuje niemal na całym obszarze Europy oraz w części Afryki i Azji. Dawniej w Polsce był gatunkiem bardzo licznym, lecz wskutek niewłaściwego użytkowania uległ niemal całkowitej zagładzie. Był masowo wycinany z uwagi na wartościowe drewno, z którego wyrabiano łuki, kusze, rękojeści itp. Używano go także w lecznictwie, ponieważ jego pędy, a zwłaszcza igły zawierają trujący alkaloid-taksynę.
Już w czasach króla Władysława Jagiełły (od 1423 roku) został objęty prawną ochroną gatunkową. Mimo tego jego stan ilościowy katastrofalnie się zmniejszył. Współcześnie dla ochrony tego gatunku w Polsce utworzono 10 rezerwatów, z których najbardziej znany znajduje się w Borach Tucholskich. Rośnie tam 5500cisów na powierzchni 18,5 ha. Ponadto w Polsce zachowało się kilkanaście okazałych egzemplarzy cisa. Najstarszy z nich znajduje się w Henrykowie Lubańskim na Dolnym Śląsku. Jego wiek szacuje się na 1230 lat, ma wysokość 13 m i 512 cm obwodu.
Rezerwat Cisy w Nowej Wsi utworzono w 1957 roku. W warstwie drzew na terenie rezerwatu dominują jodła i buk. Gatunkami domieszkowymi są: jawor, dąb i grab, a także klon, brzoza i sosna. Skład runa jest bardzo zróżnicowany. Rośnie tu: żywiec gruczołowaty i cebulowaty, czosnek niedźwiedzi, lilia złotogłów, wawrzynek wilczełyko, marzanka wonna i gajowiec żółty. Bogata jest również fauna rezerwatu. Żyją tu okazałe drapieżniki leśne: wilk, lis, żbik, ryś, kuna leśna. Częstym gościem z Bieszczadów jest niedźwiedź brunatny. Z innych ssaków występują: dziki, jelenie karpackie, sarny, zające szaraki, wiewiórki, tchórze i popielice. Interesująca jest fauna ptaków z rzadkimi gatunkami drapieżnymi jak: orzeł przedni, orlik krzykliwy i gadożer. Na uwagę zasługują także: jastrząb gołębiarz, krogulec, myszołów zwyczajny, puszczyk uralski, sowa uszata, puchacz, jarząbki, dzięcioły, orzechówka i muchołówka białoszyja. W leśnych ostępach gniazduje bocian czarny zwany hajstrą. Można go obserwować podczas żerowania w rzekach i potokach górskich. Z gadów masowo występują: padalec, jaszczurka żyworodna, żmija zygzakowata i zaskrońce. Rzadkie i ciekawe gatunki spotyka się także wśród owadów. Z motyli na uwagę zasługuje niepylak mnemozyna, paź żeglarz oraz zmierzchnica trupia główka, która przylatuje tutaj z południowej Europy.
REZERWAT ŹRÓDLISKA JASIOŁKI
Cały teren jest bardzo silnie pocięty źródłowymi odcinkami rzek i potoków, z których największymi po stronie polskiej są: Jasiołka, Moszczaniec, Wisłok i Osławica. Wschodnia część rezerwatu obejmująca głównie źródliskowe dopływy Wisłoka, charakteryzuje się silnie zróżnicowaną rzeźbą terenu; zbiorowiska leśne porastają tutaj wąwozy, leje i wciosy. Wzdłuż głównych potoków obserwuje się strome podcięcia, obrywy i odsłonięcia warstw skalnych, oraz progi i bloki skalne w korytach.
Zupełnie odmiennie przedstawia się zachodnia część rezerwatu obejmująca łagodnie nachylone stoki, głównie o wystawie północnej, porośnięte w swych wyższych partiach zbiorowiskami leśnymi, często zabagnionymi i zawilgoconymi. Stoki te opadają ku zbiorowiskom łąkowym, które porozcinane są potokami prowadzącymi swe wody głównie do Jasiołki. Również te obszary charakteryzują się wysokim stopniem zabagnienia i zawilgocenia gruntów, będąc rodzajem swoistego zbiornika wód gruntowych i wgłębnych, z którego początek bierze rzeka Jasiołka. Potoki zasilające Jasiołkę, dość silnie meandrują, posiadając niewielki spadek podłużny. Wypływając ze źródeł i młak, zasilane są przez obfite wysięki w dnach dolin, gdzie wytworzyły się rozległe mokradła i torfowiska. Teren porasta zasadniczo jeden typ siedliskowy lasu - las górski. Jego drzewostan tworzy głównie buk z domieszką, a niekiedy przewagą jodły. Na siedliskach wilgotniejszych i żyznych występuje domieszka jawora. Szata roślinna zachowała się w zasadzie w stanie nienaruszonym. Dominują tu naturalne zbiorowiska leśne z przypisanym sobie runem. Ochronie ścisłej podlegają: tojad wiechowaty, dziewięćsił bezłodygowy, wawrzynek wilczełyko, skrzyp, kruszczyk, śnieżyczka przebiśnieg, bluszcz pospolity, lilia złotogłów, widłaki i storczyki, barwinek pospolity. Na szczególną uwagę zasługują specyficzne zespoły łąkowo-pastwiskowe. Tutaj spotyka się wręcz łanowo występujące gatunki roślin gdzie indziej rzadkich lub bardzo rzadkich-głównie storczyków (10 gatunków) oraz rosiczkę. Obszary torfowiskowe w tej części rezerwatu pokrywają blisko 100 ha powierzchni. Z interesujących należy wymienić torfowiska stokowe i wysokie.
Tereny te są również ostoją bogatej fauny typowej dla piętra dolnoreglowego Karpat. Skupiona jest tutaj głównie fauna leśna obfitująca w gatunki puszczańskie. Licznie występują tu drapieżniki takie jak: ryś, żbik, wilk, lis, kuna leśna, borsuk a nawet niedźwiedź. Ze zwierząt kopytnych występują: jeleń karpacki, sarna, łoś i dzik. Bogata jest również awifauna reprezentowana przez: orlika krzykliwego, kruka, myszołowa, jastrzębia, krogulca, puszczyki, puchacza, bociana czarnego tudzież liczne gatunki ptaków śpiewających.
Na tej
stronie
